Η καθημερινότητά μας σήμερα κινείται με γρήγορους ρυθμούς. Αλλαγές, υποχρεώσεις, κοινωνικές απαιτήσεις και συνεχείς συγκρίσεις δημιουργούν συχνά την αίσθηση ότι «δεν προλαβαίνουμε» ή ότι «δεν είμαστε ποτέ αρκετοί». Μέσα σε αυτή τη συνθήκη πίεσης, η ψυχική ανθεκτικότητα γίνεται μια πολύτιμη δεξιότητα που μας βοηθά να αντέχουμε χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας.
Ψυχική ανθεκτικότητα σημαίνει να μπορούμε να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες, να πέφτουμε και να ξανασηκωνόμαστε, χωρίς να καταρρέουμε ψυχικά. Δεν σημαίνει ότι δεν κουραζόμαστε ή ότι δεν πληγωνόμαστε, αλλά ότι βρίσκουμε τρόπους να συνεχίζουμε με σεβασμό στις ανάγκες μας. Για παράδειγμα, όταν η δουλειά μάς εξαντλεί, η ανθεκτικότητα μάς βοηθά να αναγνωρίσουμε τα όριά μας και να κάνουμε μικρές αλλαγές αντί να κατηγορούμε τον εαυτό μας.
Πολλές φορές, όμως, η πίεση που νιώθουμε δεν είναι πραγματικά δική μας. Έχουμε μάθει να πιστεύουμε ότι πρέπει να είμαστε πάντα παραγωγικοί, διαθέσιμοι και επιτυχημένοι. Όταν δεν τα καταφέρνουμε, νιώθουμε ενοχές ή απογοήτευση. Αυτές οι απαιτήσεις, όμως, δεν προέρχονται πάντα από τις προσωπικές μας ανάγκες· είναι κοινωνικά μηνύματα που έχουμε εσωτερικεύσει χωρίς να το συνειδητοποιούμε.
Η ψυχική ανθεκτικότητα μάς βοηθά να κάνουμε μια σημαντική διάκριση: τι θέλω πραγματικά εγώ και τι νομίζω ότι «πρέπει» να κάνω. Για παράδειγμα, ένας γονέας μπορεί να νιώθει ανεπαρκής επειδή δεν ανταποκρίνεται σε πρότυπα «τέλειας» γονεϊκότητας. Όταν όμως σταματήσει και ακούσει τον εαυτό του, μπορεί να αναγνωρίσει ότι κάνει το καλύτερο που μπορεί και ότι αυτό είναι αρκετό.
Σε αυτό το σημείο συνδέεται η σκέψη του Carl Rogers, ο οποίος πίστευε ότι όλοι οι άνθρωποι έχουμε μέσα μας την τάση να εξελισσόμαστε και να βρίσκουμε ισορροπία, αρκεί να ζούμε με αυθεντικότητα. Σύμφωνα με τον Rogers, όταν προσπαθούμε να γίνουμε αυτό που περιμένουν οι άλλοι από εμάς, απομακρυνόμαστε από τον πραγματικό μας εαυτό και νιώθουμε ψυχική πίεση. Η ανθεκτικότητα δυναμώνει όταν αποδεχόμαστε τον εαυτό μας όπως είναι.
Ένα σημαντικό βήμα για να ενισχύσουμε την ψυχική μας ανθεκτικότητα είναι να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να κάνει παύσεις. Να σταματήσουμε για λίγο, να πάρουμε ανάσα και να αναρωτηθούμε: «πώς νιώθω;» και «τι χρειάζομαι τώρα;». Μικρές πράξεις φροντίδας, όπως ο περιορισμός της συνεχούς έκθεσης σε οθόνες ή η ειλικρινής συζήτηση με έναν άνθρωπο εμπιστοσύνης, μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά.
Οι σχέσεις παίζουν επίσης καθοριστικό ρόλο. Όταν βρισκόμαστε με ανθρώπους που μας αποδέχονται χωρίς κριτική, νιώθουμε πιο ασφαλείς και λιγότερο πιεσμένοι να αποδείξουμε την αξία μας. Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν χτίζεται μόνο μέσα μας, αλλά και μέσα στις σχέσεις που μας επιτρέπουν να είμαστε ευάλωτοι.
Τέλος, αξίζει να θυμόμαστε κάτι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό: ο άνθρωπος έχει βαθιά ικανότητα προσαρμογής. Ο εγκέφαλός μας διαθέτει νευροπλαστικότητα, δηλαδή τη δυνατότητα να αλλάζει, να μαθαίνει και να προσαρμόζεται σε νέες συνθήκες. Με εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης πίσω μας, έχουμε καταφέρει να επιβιώσουμε και να προσαρμοστούμε σε αμέτρητες προκλήσεις. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και σε έναν κόσμο που τρέχει, μπορούμε να μάθουμε να στεκόμαστε πιο σταθερά, με περισσότερη κατανόηση και φροντίδα για τον εαυτό μας.
⸻
• American Psychological Association. (2014). The road to resilience.
• Rogers, C. R. (1961). On becoming a person.
• Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping.
• Rosa, H. (2013). Social acceleration: A new theory of modernity.