Στην πράξη, πολλοί άνθρωποι έρχονται στη θεραπεία όχι γιατί «έχουν μια φοβία», αλλά γιατί κάτι μέσα τους έχει αρχίσει να μικραίνει τη ζωή τους.
Η Μαρία αποφεύγει το μετρό εδώ και χρόνια. Δεν είναι ότι δεν θέλει να μπει. Είναι ότι κάθε φορά που το σκέφτεται, η καρδιά της τρέχει, το στήθος σφίγγεται και το μυαλό γεμίζει εικόνες ότι θα εγκλωβιστεί. Έτσι βρίσκει πάντα άλλον τρόπο. Πιο κουραστικό. Πιο ακριβό. Πιο περιοριστικό.
Ο Γιάννης δεν θα έλεγε ότι έχει φοβία. Απλώς πριν από κάθε παρουσίαση στη δουλειά δεν κοιμάται, ιδρώνει, σκέφτεται ότι θα εκτεθεί και προσπαθεί να τις αποφύγει όσο μπορεί. «Είναι άγχος», λέει. Και συνεχίζει.
Η Ελένη φοβάται να μείνει μόνη στο σπίτι το βράδυ. Ντρέπεται να το πει, γιατί «είναι μεγάλη γυναίκα». Έτσι κρατά πάντα την τηλεόραση ανοιχτή, μιλά στο τηλέφωνο μέχρι να νυστάξει ή κοιμάται με το φως.
Κάπου εδώ αρχίζει μια σημαντική διάκριση:
👉 Ο φόβος είναι ανθρώπινος.
👉 Η φοβία είναι όταν ο φόβος αρχίζει να οργανώνει τη ζωή σου.
Ο φόβος είναι το εσωτερικό μας σύστημα προστασίας. Σε προειδοποιεί, σε κινητοποιεί, σε βοηθά να προσέξεις. Έρχεται όταν υπάρχει (ή μοιάζει να υπάρχει) κίνδυνος και συνήθως φεύγει όταν περάσει.
Η φοβία είναι διαφορετική εμπειρία. Δεν αφορά μόνο την ένταση, αλλά τον περιορισμό.
Δεν είναι απλώς «φοβάμαι». Είναι:
- αλλάζω διαδρομές
- αποφεύγω καταστάσεις
- καθυστερώ αποφάσεις
- προσαρμόζω τη ζωή μου για να μη νιώσω αυτό το συναίσθημα
Και συχνά συνοδεύεται από μια δεύτερη, πιο σιωπηλή σκέψη:
«Τι πρόβλημα έχω; Γιατί δεν μπορώ απλώς να το ξεπεράσω;»
Η αλήθεια είναι ότι ούτε ο φόβος ούτε η φοβία είναι θέμα δύναμης χαρακτήρα.
Μερικές φορές ο φόβος έχει ρίζες σε μια παλιά εμπειρία — ένα περιστατικό που το σώμα θυμάται, ακόμη κι αν το μυαλό το έχει βάλει στην άκρη.
Άλλες φορές έχει να κάνει με το πώς μεγάλωσε κανείς: σε περιβάλλον με πολύ άγχος, υπερπροστασία ή αίσθηση ότι ο κόσμος δεν είναι ασφαλής.
Και άλλες φορές απλώς με ένα νευρικό σύστημα πιο ευαίσθητο, πιο γρήγορο στον συναγερμό.
Στη θεραπεία, δεν προσπαθούμε να «κόψουμε» τον φόβο.
Προσπαθούμε να καταλάβουμε:
- τι προσπαθεί να προστατεύσει,
- πότε έμαθε να λειτουργεί έτσι,
- και πώς μπορεί το σώμα να νιώσει ξανά αρκετά ασφαλές ώστε να μη χρειάζεται να αποφεύγει.
Αν έχεις δοκιμάσει θεραπεία και απογοητεύτηκες, ίσως δεν ήταν η σωστή στιγμή, ο σωστός ρυθμός ή η σωστή προσέγγιση για σένα. Δεν σημαίνει ότι «δεν βοηθιέσαι». Σημαίνει ότι η διαδικασία χρειάζεται να ταιριάξει περισσότερο στις ανάγκες σου.
Και αν το σκέφτεσαι αλλά διστάζεις, ίσως αξίζει να το δεις όχι σαν «πρέπει να φτιάξω τον εαυτό μου», αλλά σαν:
«Μπορώ να καταλάβω λίγο καλύτερα γιατί ζω έτσι — και αν υπάρχει τρόπος να ζω με περισσότερη ελευθερία;»
Ο φόβος είναι μέρος του να είσαι άνθρωπος.
Η φοβία είναι μια ιστορία που γράφτηκε κάποτε για να σε προστατεύσει.
Και η θεραπεία είναι, συχνά, ο χώρος όπου αυτή η ιστορία μπορεί να ξαναγραφτεί — με περισσότερη ασφάλεια και περισσότερες επιλογές.
Ενδεικτικές αναφορές
American Psychiatric Association (2022), DSM-5-TR.
LeDoux, J. (2015), Anxious.
Craske, M. G. & Barlow, D. H. (2021), Mastery of Your Anxiety and Panic.
Porges, S. W. (2011), The Polyvagal Theory.
Öst, L.-G. (2012), Behaviour Research and Therapy — έρευνες για θεραπεία φοβιών.