Πώς περιμένεις να πιστέψεις στον εαυτό σου, αν πρώτα δεν τον γνωρίσεις;
Μιλάμε συχνά για αυτοπεποίθηση σαν να είναι κάτι που πρέπει να αποκτήσουμε. Σαν ένας άνθρωπος να μπορεί κάποια στιγμή να πει στον εαυτό του «από σήμερα θα πιστεύω σε μένα» και αυτό να αρκεί.
Ίσως, όμως, η αυτοπεποίθηση να μην αρχίζει από την πίστη.
Ίσως αρχίζει από τη γνωριμία.
Γιατί είναι δύσκολο να εμπιστευτείς κάποιον που ουσιαστικά δεν γνωρίζεις. Και μερικές φορές αυτός ο «κάποιος» είσαι εσύ.
Πριν πιστέψεις σε σένα, χρειάζεται να σε συναντήσεις
Να γνωρίσω τον εαυτό μου δεν σημαίνει να καταγράψω τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία μου.
Σημαίνει να αρχίσω να παρατηρώ:
Τι χρειάζομαι;
Τι φοβάμαι;
Τι με θυμώνει;
Τι ανέχομαι ενώ δεν θέλω;
Πότε μικραίνω τον εαυτό μου για να χωρέσω;
Πότε ζητώ την αποδοχή των άλλων περισσότερο από τη δική μου;
Ποιες επιλογές είναι πραγματικά δικές μου και ποιες γεννήθηκαν από το «πρέπει»;
Η αυτογνωσία δεν είναι πάντα μια ευχάριστη συνάντηση.
Υπάρχουν πράγματα που θα ανακαλύψουμε και θα μας αρέσουν. Άλλα θα μας εκπλήξουν. Και κάποια ίσως μας θυμώσουν.
Και αυτό είναι μέρος της σχέσης.
Ναι, κάποια στιγμή θα μαλώσεις και μαζί σου
Η σχέση με τον εαυτό μας δεν χρειάζεται να είναι μια αδιάκοπη ιστορία αρμονίας.
Μπορώ να θυμώσω μαζί μου.
Για μια επιλογή που έκανα.
Για ένα όριο που δεν έβαλα.
Για έναν άνθρωπο στον οποίο επέστρεψα ενώ ήξερα ότι πληγώνομαι.
Για μια ευκαιρία που φοβήθηκα.
Για κάτι που είπα.
Ή για κάτι που δεν τόλμησα ποτέ να πω.
Το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει αυτή η σύγκρουση.
Το ερώτημα είναι τι θα κάνω μετά.
Θα μετατρέψω το λάθος μου σε απόδειξη ότι «κάτι δεν πάει καλά με μένα»;
Ή θα μπορέσω κάποτε να καθίσω δίπλα σε εκείνο το κομμάτι μου και να αναρωτηθώ:
Τι προσπαθούσες να κάνεις τότε; Τι φοβόσουν; Τι χρειαζόσουν;
Η κατανόηση δεν καταργεί την ευθύνη.
Την κάνει περισσότερο ανθρώπινη.
Αποδοχή δεν σημαίνει παραίτηση
Εδώ υπάρχει μια από τις μεγαλύτερες παρανοήσεις γύρω από την αυτοαποδοχή.
«Αν αποδεχτώ τον εαυτό μου όπως είναι, τότε γιατί να αλλάξω;»
Ο Carl Rogers περιέγραψε ακριβώς αυτό το φαινομενικό παράδοξο: όταν μπορώ πραγματικά να αποδεχθώ αυτό που είμαι, τότε δημιουργείται η δυνατότητα να αλλάξω.
Γιατί η αποδοχή δεν σημαίνει:
«Μου αρέσουν όλα πάνω μου.»
Ούτε:
«Δεν χρειάζεται να εξελιχθώ.»
Σημαίνει:
«Αυτός είμαι αυτή τη στιγμή. Μπορώ να το δω χωρίς να χρειάζεται να με απορρίψω γι’ αυτό.»
Και αυτή η διαφορά είναι τεράστια.
Γιατί άλλο είναι να θέλω να αλλάξω επειδή ενδιαφέρομαι για μένα και άλλο επειδή δεν αντέχω αυτό που είμαι.
Από ποιον θέλεις να γίνεις «καλύτερος»;
Υπάρχει ακόμη μια ερώτηση που αξίζει να κάνουμε.
Όταν λέμε «θέλω να γίνω η καλύτερη εκδοχή του εαυτού μου», για ποιον;
Για μένα;
Ή για να είμαι περισσότερο αποδεκτός, επιτυχημένος, όμορφος, δυνατός, παραγωγικός, αρεστός;
Μερικές φορές η αναζήτηση της «καλύτερης εκδοχής» μας κρύβει μια παλιά συμφωνία:
Θα αξίζω όταν γίνω αρκετά καλός.
Η προσωποκεντρική ματιά προτείνει κάτι πολύ διαφορετικό.
Δεν χρειάζεται πρώτα να γίνεις κάτι άλλο για να αξίζεις τη φροντίδα σου.
Η ανάπτυξη δεν χρειάζεται να ξεκινά από την απόρριψη αυτού που είσαι σήμερα.
Μπορεί να ξεκινά από τη σχέση μαζί του.
Η συμφιλίωση δεν είναι συνθηκολόγηση
Συμφιλιώνομαι με τον εαυτό μου δεν σημαίνει ότι εγκρίνω κάθε επιλογή του παρελθόντος.
Σημαίνει ότι παύω να χρησιμοποιώ το παρελθόν ως όπλο εναντίον μου.
Μπορώ να πω:
Έκανα λάθος.
Πλήγωσα.
Φοβήθηκα.
Δεν προστάτεψα τον εαυτό μου.
Δεν ήξερα τότε όσα ξέρω σήμερα.
Και αντί να τελειώσω την πρόταση με το «άρα δεν αξίζω», μπορώ να συνεχίσω:
«Τι μπορώ να μάθω από αυτό;»
Η σύγχρονη έρευνα γύρω από την αυτοσυμπόνια είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εδώ: η ευγένεια απέναντι στον εαυτό μετά από ένα λάθος δεν φαίνεται να μας κάνει παθητικούς. Αντίθετα, έχει συνδεθεί με μεγαλύτερη διάθεση να προσπαθήσουμε ξανά, να αναγνωρίσουμε αδυναμίες και να κινηθούμε προς την αλλαγή.
Ίσως, λοιπόν, να μη χρειαζόμαστε έναν εσωτερικό τιμωρό για να εξελιχθούμε.
Ίσως χρειαζόμαστε έναν εσωτερικό σύμμαχο.
Δεν είσαι project προς επιδιόρθωση
Υπάρχει κάτι σκληρό στον τρόπο με τον οποίο μιλάμε μερικές φορές για την προσωπική ανάπτυξη.
«Δούλεψε με τον εαυτό σου.»
«Διόρθωσε τις αδυναμίες σου.»
«Ξεπέρασε τις ανασφάλειές σου.»
«Γίνε η καλύτερη εκδοχή σου.»
Σαν να είμαστε ένα διαρκές project βελτιστοποίησης.
Όμως ο άνθρωπος δεν είναι μηχάνημα.
Δεν είμαστε χαλασμένοι.
Μπορεί να είμαστε πληγωμένοι.
Μπορεί να έχουμε μάθει τρόπους να προστατευόμαστε που σήμερα δεν μας εξυπηρετούν.
Μπορεί να κουβαλάμε φόβους, άμυνες, αντιφάσεις και ανάγκες που για χρόνια δεν βρήκαν χώρο.
Αλλά άλλο «έχω πληγωθεί» και άλλο «είμαι ελαττωματικός».
Και ίσως ένα σημαντικό κομμάτι της ψυχοθεραπείας να βρίσκεται ακριβώς εκεί: όχι στην επισκευή ενός προβληματικού ανθρώπου, αλλά στη δημιουργία μιας σχέσης μέσα στην οποία μπορεί να συναντήσει περισσότερο ολόκληρο τον εαυτό του.
Ένα ταξίδι χωρίς τελικό προορισμό
Δεν υπάρχει κάποια τελική ημέρα όπου θα ξυπνήσουμε και θα έχουμε «ολοκληρώσει» τον εαυτό μας.
Θα αλλάζουμε.
Θα γνωρίζουμε καινούργιες πλευρές μας.
Θα κάνουμε λάθη που πιστεύαμε ότι είχαμε ξεπεράσει.
Θα χρειαστεί να ξαναβάλουμε όρια.
Να ξανασυγχωρήσουμε.
Να ξαναγνωριστούμε.
Ο Rogers έβλεπε την καλή ζωή όχι ως μια σταθερή κατάσταση στην οποία κάποτε φτάνουμε, αλλά ως διαδικασία.
Ίσως λοιπόν η ουσία να μην είναι να φτάσω στην «καλύτερη εκδοχή» μου.
Ίσως είναι να μπορώ, καθώς αλλάζω, να παραμένω σε σχέση μαζί μου.
Να με γνωρίζω.
Να με ακούω.
Να διαφωνώ μαζί μου.
Να αναλαμβάνω την ευθύνη μου.
Να με συγχωρώ.
Να αλλάζω ό,τι επιλέγω να αλλάξω.
Και να προσπαθώ να το κάνω όχι επειδή κάποιος εκεί έξω περιμένει να γίνω διαφορετικός, αλλά επειδή εγώ αναζητώ έναν τρόπο ζωής που να με εκφράζει περισσότερο.
Και επειδή αυτό είναι ένα ταξίδι ζωής, ίσως αξίζει να το κάνουμε με λίγη περισσότερη ευγένεια.
Όχι με αυτοτιμωρία.
Όχι με την αγωνία της επιδιόρθωσης.
Αλλά με περιέργεια, ευθύνη και φροντίδα.
Δεν είμαι «χαλασμένος». Δεν χρειάζομαι επιδιόρθωση
Είμαι ένας άνθρωπος που ακόμη και πάντα θα μου συστήνομαι.