Γιατί λέμε τα ίδια και δεν ακούμε ο ένας τον άλλον;
Οι φαύλοι κύκλοι στην επικοινωνία και πώς μπορούμε να τους αναγνωρίσουμε.
«Πάλι τα ίδια…»
Είναι ίσως η πιο συνηθισμένη φράση που ακούγεται μέσα σε μια σχέση.
Και συνήθως έχει δίκιο.
Όχι επειδή το θέμα είναι πάντα το ίδιο.
Αλλά επειδή ο τρόπος που σχετιζόμαστε παραμένει ο ίδιος.
Ένα ζευγάρι μπορεί να ξεκινήσει να διαφωνεί για το ποιος θα πάει τα παιδιά στο σχολείο.
Για τα οικονομικά.
Για τις δουλειές του σπιτιού.
Για τις διακοπές.
Για ένα μήνυμα που δεν απαντήθηκε.
Κι όμως, πολλές φορές, καμία από αυτές τις αφορμές δεν είναι το πραγματικό θέμα.
Το θέμα βρίσκεται λίγο πιο κάτω.
Εκεί όπου δεν φτάνουν εύκολα οι λέξεις.
⸻
Ένας άνθρωπος λέει:
«Δεν έχεις ποτέ χρόνο για μένα.»
Κι ο άλλος ακούει:
«Δεν κάνω τίποτα σωστά.»
Ο ένας λέει:
«Θα ήθελα να με πάρεις μια αγκαλιά.»
Κι ο άλλος ακούει:
«Δεν είσαι αρκετός.»
Ο ένας σωπαίνει γιατί φοβάται τη σύγκρουση.
Ο άλλος βιώνει αυτή τη σιωπή σαν αδιαφορία.
Και έτσι αρχίζει ο γνωστός κύκλος.
Ο ένας πιέζει περισσότερο.
Ο άλλος απομακρύνεται περισσότερο.
Όσο περισσότερο απομακρύνεται ο ένας, τόσο περισσότερο πιέζει ο άλλος.
Και όσο περισσότερο πιέζει, τόσο περισσότερο απομακρύνεται.
Δεν υπάρχουν νικητές μέσα σε αυτόν τον κύκλο.
Υπάρχουν μόνο δύο άνθρωποι που προσπαθούν να προστατεύσουν τον εαυτό τους με τρόπους που, άθελά τους, πληγώνουν ο ένας τον άλλον.
⸻
Στην προσωποκεντρική προσέγγιση δεν προσπαθούμε να ανακαλύψουμε ποιος έχει δίκιο.
Μας ενδιαφέρει να καταλάβουμε τι βιώνει ο καθένας.
Γιατί πίσω από κάθε συμπεριφορά υπάρχει μια εμπειρία.
Πίσω από κάθε εμπειρία, μια ανάγκη.
Και πίσω από κάθε ανάγκη, ένας άνθρωπος που ελπίζει να γίνει κατανοητός.
Όταν ένας άνθρωπος φωνάζει, ίσως δεν ζητά να κερδίσει.
Ίσως ζητά να νιώσει ότι υπάρχει.
Όταν ένας άλλος αποσύρεται, ίσως δεν αδιαφορεί.
Ίσως προσπαθεί να προστατευθεί από έναν πόνο που δεν αντέχει να ξαναζήσει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι συμπεριφορές είναι βοηθητικές.
Σημαίνει όμως ότι όλες έχουν μια ιστορία.
⸻
Οι περισσότεροι από εμάς δεν μάθαμε πώς να επικοινωνούμε.
Μάθαμε πώς να αμυνόμαστε.
Άλλοι έμαθαν να υψώνουν τη φωνή.
Άλλοι να σιωπούν.
Άλλοι να εξηγούν ασταμάτητα.
Άλλοι να φεύγουν από το δωμάτιο.
Κανένας από αυτούς τους τρόπους δεν είναι τυχαίος.
Κάποτε υπήρξε ο καλύτερος τρόπος για να αντέξουμε.
Όταν όμως αυτοί οι τρόποι μπαίνουν μέσα στη σχέση, συχνά συναντούν τις άμυνες του άλλου.
Και τότε δεν συναντιούνται δύο άνθρωποι.
Συναντιούνται δύο φόβοι.
⸻
Πολλές φορές, όταν ένα ζευγάρι έρχεται στη θεραπεία, πιστεύει ότι χρειάζεται να μάθει να επικοινωνεί καλύτερα.
Η εμπειρία μου είναι λίγο διαφορετική.
Οι περισσότεροι άνθρωποι ξέρουν να μιλούν.
Δυσκολεύονται να νιώσουν αρκετά ασφαλείς ώστε να μιλήσουν αληθινά.
Γιατί είναι πολύ διαφορετικό να πω:
«Δεν βοηθάς ποτέ.»
Από το να πω:
«Τον τελευταίο καιρό νιώθω πολύ μόνη και δεν ξέρω πώς να σου το δείξω.»
Είναι διαφορετικό να πω:
«Δεν σε νοιάζει.»
Από το να πω:
«Φοβάμαι ότι απομακρυνόμαστε.»
Η δεύτερη φράση απαιτεί κάτι πολύ πιο δύσκολο.
Να αφήσω για λίγο την άμυνά μου και να δείξω την ευαλωτότητά μου.
Και αυτό χρειάζεται ασφάλεια.
⸻
Οι φαύλοι κύκλοι δεν σπάνε όταν βρίσκουμε το τέλειο επιχείρημα.
Σπάνε όταν κάποιος αποφασίζει να σταματήσει να απαντά στην άμυνα του άλλου και αρχίζει να ακούει την ανάγκη που κρύβεται από πίσω.
Αυτό δεν είναι εύκολο.
Ούτε γίνεται από τη μία μέρα στην άλλη.
Χρειάζεται χρόνο.
Χρειάζεται εμπιστοσύνη.
Και πολλές φορές χρειάζεται έναν ασφαλή χώρο όπου δύο άνθρωποι μπορούν να επιβραδύνουν τον ρυθμό της σύγκρουσης και να ακούσουν αυτά που χάνονται μέσα στις φωνές.
Όχι για να συμφωνήσουν σε όλα.
Αλλά για να μπορέσουν να καταλάβουν ο ένας τον κόσμο του άλλου.
⸻
Ίσως τελικά η ουσιαστική επικοινωνία να μην ξεκινά όταν βρίσκουμε τις σωστές λέξεις.
Ίσως να ξεκινά όταν παύουμε να ακούμε μόνο αυτό που λέγεται και αρχίζουμε να ακούμε αυτό που βιώνεται.
Γιατί πολλές φορές, πίσω από έναν θυμό, υπάρχει ένας φόβος.
Πίσω από μια απομάκρυνση, μια ανάγκη για προστασία.
Και πίσω από τη φράση «πάλι δεν με καταλαβαίνεις» μπορεί να κρύβεται μια πολύ πιο απλή, αλλά βαθιά ανθρώπινη επιθυμία:
«Μπορείς να με δεις όπως πραγματικά είμαι;»